Lezing: 350 jaar protestanten in De Peel

Toelichting met vele afbeeldingen

16e en 17e eeuw  
Hoewel er al in de 16e eeuw hier en daar in Brabant protestanten waren, is toch pas vanaf medio 17e eeuw sprake van protestantse gemeenten, ook in oostelijk Noord-Brabant. In 1648 werd namelijk de vrede van Munster gesloten tussen Spanje en de Republiek der Verenigde Nederlanden. Toen werd Brabant definitief een onderdeel van de Republiek en werd het calvinisme de officiële publieke religie. Toch bleef het aantal hervormden overal in Brabant klein.

Ook in de 19e eeuw
bleven de protestantse gemeenten klein. Maar halverwege de 19e eeuw begonnen Jan en Nicolaas van de Griendt aan de grens van Deurne de grootschalige vervening van de Peel. Daarbij werden aparte nederzettingen gesticht: Helenaveen (op Deurnes grondgebied) en wat later Griendtsveen in Limburg. Van alle kanten kwamen vreemdelingen naar Deurne om te werken in de Peel: uit Duitsland (de “Poepen”) uit Drenthe, Overijssel, Friesland en Groningen (“Oliekonten”). Van hen was een groot aantal protestant en, hoewel de meesten seizoenarbeiders waren, waren er ook velen die zich definitief vestigden in Deurne. Voor die protestanten moesten voorzieningen getroffen worden: een kerkje, een predikant, een school. Soms kwam speciaal voor de Duitsers een dominee uit Duitsland op bezoek. De verhouding met hun katholieke dorpsgenoten was vaak moeilijk. Waren het vóór 1795 de katholieken die zich “onderdrukt” voelden, nu waren het de protestanten die zich vaak als tweederangsburgers behandeld voelden. In de lezing wordt deze beknopte samenvatting nader uitgewerkt. Ook zal dieper worden ingegaan op de sociaaleconomische omstandigheden van de protestanten in de Peel en op de moeilijkheden die zij ondervonden. Hierbij komt ook de verhouding met de katholieken aan de orde. De lezing wordt toegelicht met vele afbeeldingen.

Over de spreker
Henk Roosenboom is historicus en was tot 1 juni 2005 werkzaam als archivaris in ’s-Hertogenbosch, Helmond en Eindhoven.
In 1997 promoveerde hij aan de Universiteit van Nijmegen op het proefschrift De dorpsschool in de Meierij van ’s-Hertogenbosch 1648-1795.

Publicaties  
Daarnaast publiceerde hij een groot aantal artikelen over diverse onderwerpen. Ook werkte hij mee als redacteur en auteur aan de historische reeksen Ach Lieve Tijd Helmond (1990-1992) en Ach Lieve Tijd de Peel (2005-2007) en Het leven in Helmond (2013-2015). In 2016 publiceerde hij het boek Ontvoerd of gevlucht? over de zaak Sopha Alberts en in 2022 het boek De ‘Grouwelyke misdaad’ over een Surinaamse plantagehouder en zijn dochter. Een achttiende-eeuwse incestzaak’. Dit laatste boek gaat over de Helmondse schepen Johan Godard Biertempel, die voordat hij in 1771 schepen van Helmond werd, 15 jaar lang plantagehouder in Suriname was en daar zijn slaafgemaakten zeer slecht behandelde.

Lezingen en voordracten
Henk Roosenboom verzorgt verder lezingen en voordrachten over diverse onderwerpen met betrekking tot de geschiedenis van oostelijk Noord-Brabant.